Dolnośląski Przegląd Szachowy

str. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40

 
 

 
 

Robert James Fischer, XI Mistrz Świata w szachach

Robert James Fischer, XI Mistrz Świata w szachach

Robert James Fischer     Robert James "Bobby" Fischer urodził się w Chicago dziewiątego marca 1943, zmarł na przymusowej emigracji w islandzkim Rejkiawiku w dniu 17 stycznia 2008 z powodu niewydolności nerek. Żył 64 lata. Osiągnął międzynarodową sławę i rozgłos w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, głównie dzięki swojej drodze do Mistrzostwa Świata, które zdobył w 1972 roku.
     Bobby Fischer nauczył się grać w szachy w Brooklynie w Nowym Jorku w wieku 6 lat. Jego postępy z początku nie były spektakularne, ale w wieku 13 lat, zgodnie z jego własnym słowami, „stał się dobrym graczem”. W roku 1956 został mistrzem Stanów Zjednoczonych juniorów i obronił ten tytuł w roku następnym. Coraz lepsze wyniki zagwarantowały mu miejsce w mistrzostwach USA seniorów w roku 1958. Szokująco dobry wynik - 10,5 pkt. z 13 - zapewnił mu samodzielne zwycięstwo. W ten sposób w wieku 14 lat zdobył pierwszy z jego 8 tytułów mistrza Stanów (wygrał wszystkie, w których brał udział) i został najmłodszym w historii mistrzem międzynarodowym.
     W 1958 zakwalifikował się do turnieju międzystrefowego w jugosłowiańskim Portorożu (aktualnie w Słowenii). Był to jego pierwszy turniej międzynarodowy i nikt nie spodziewał się po nim dobrego wyniku. Taktyka wygrywania ze słabszymi przeciwnikami i remisów z lepszymi się opłaciła i Fischer wyprzedził m.in. Davida Bronsteina i w wieku 15 lat został najmłodszym arcymistrzem swoich czasów.

Portoroż, 08.- 09.1958
1 Tal M.       13.5
2 Gligoric S.  13
3 Petrosian T. 12.5
4 Benko P.     12.5
5 Olafsson F.  12
6 Fischer R.   12
7 Bronstein D. 11.5
8 Averbach Y.  11.5

     W turnieju pretendentów rozgrywanym w trzech jugosłowiańskich miastach Bledzie, Zagrzebiu i Belgradzie, który odbył się rok później zajął 5-te miejsce i był najlepszym zawodnikiem z kraju spoza Związku Radzieckiego.

Bled - Zagrzeb - Belgrad, 09.-10.1959
1 Tal M.       20
2 Keres P.     18.5 
3 Petrosian T. 15.5 
4 Smyslov V.   15 
5 Fischer R.   12.5
6 Gligoric S.  12.5
7 Olafsson F.  10 
8 Benko P.      8

     Radzieccy zawodnicy odsłaniali jeszcze wiele jego słabości, lecz stawało się oczywistym, że stopniowo zaczynali się bać tego młodego amerykańskiego szachisty. Gwiazda Fischera zaczynała coraz bardziej świecić w szachowym świecie.
     W 1960 roku w turniej Mar-del-Plata (Argentyna) Fischer podzielił pierwsze miejsce wraz z Borysem Spasskim, przegrywając jednak z nim bezpośredni pojedynek. W tym samym roku w Buenos Aires Fischer zaliczył swoją największą porażkę w profesjonalnej karierze, był dopiero trzynasty w gronie dwudziestu zawodników.
     Rok 1961 rozpoczął się od zdarzenia, które zapoczątkowało manierę, z której Fischer słynął. Jego mecz z Samuelem Rzeszewskim (amerykańskim szachistą żydowskiego pochodzenia urodzonym pod Łodzią) został odwołany, gdyż organizatorzy nie byli w stanie spełnić żądań młodego zawodnika.
     W tym samym roku odbył się międzynarodowy turnieju w Bledzie, w którym zajął 2 miejsce, lecz na nim po raz pierwszy udało mu się wygrać z Talem.
     W 1962 zakwalifikował się do turnieju międzystrefowego w Sztokholmie i wygrał go z wielką przewagą nad następnym zawodnikiem. Miał wtedy 19 lat i już nikt nie wątpił, że jest on na szybkiej drodze do zostania najlepszym szachistą na świecie.

Stockholm, 01-03.1962 
1  Fischer R.   17.5 
2  Geller E.    15
3  Petrosian T. 15
4  Korchnoi V.  14
5  Filip M.     14
6  Gligoric S.  13.5
7  Benko P.     13.5
8  Stein L.     13.5
9  Uhlmann W.   12.5
10 Portisch L.  12.5

     Turniej kandydatów w 1962 w Curacao był największym rozczarowaniem w karierze Fischera. Choć czwarte miejsce było postępem w porównaniu z wynikiem z 1959 roku, to dla Roberta była to porażka. Oskarżył on graczy radzieckich o granie łatwych partii między sobą i skupienie się na walce przeciwko niemu. Może było w tym sporo prawdy, jednak sam Fischer również nie grał w tym turnieju najlepiej. Zdenerwowanie tą sytuacją doprowadziło do tego, że przez trzy lata nie wystąpił nigdzie za granicą (za wyjątkiem Olimpiady Szachowej, w której reprezentował Stany Zjednoczone).
     Mniej więcej w tym czasie Fischer dołączył do "Worldwide Church of God" (Ogólnoświatowy Kościół Boga) Trudno jednak powiedzieć, żeby miało to na niego pozytywany wpływ.
     W 1963 grał niewiele, jednak na przełomie roku zadziwił wszystkich rewelacyjnym wynikiem na mistrzostwach USA, gdzie wygrał wszystkie 11 pojedynków.
     W 1965 roku Fischer powrócił do szachów międzynarodowych biorąc udział w turnieju w Hawanie. Ponieważ relacje USA - Kuba były w tym czasie bardzo napięte nie dostał pozwolenia na wyjazd na turniej, grał więc za pomocą telegrafu z „Frank Marshall Chess Club” w Nowym Jorku. Jego partie trwały znacznie dłużej niż innych zawodników i zajęcie trzeciego miejsca jest niewątpliwie wynikiem godnym uznania.
     W 1966 roku Fischer zajął 2 miejsce za Spasskim w turnieju Piatigorsky Cup - po słabym starcie spowodowanym poszukiwaniem idealnego pokoju hotelowego. Dopiero po interwencji Spasskiego uspokoił się i skoncentrował na turnieju.
     W 1967 wygrał turnieje w Skopje (Macedonia) i Monte Carlo. Turniej międzystrefowy w Susie (Tunezja) rozpoczął wynikiem 7 z 9, grając na najwyższym poziomie w swojej dotychczasowej karierze. Jednak z powodu przestrzegania nakazów religijnych nagromadziła mu się duża liczba zaległych partii, a że nie dało się już tego odrobić, musiał się Fischer wycofać z turnieju.
W 1968 wystąpił w kilku turniejach, z czego wygrał zawody w Netanyi (Izrael) i Vinkovci (Jugosławia). W następnym roku nie wziął udziału w żadnym turnieju, nawet w mistrzostwach Stanów Zjednoczonych, które były równocześnie turniejem międzystrefowym.
     Wydawało się wówczas niemożliwe, żeby Fischer mógł zostać mistrzem świata przed rokiem 1975. Federacja szachowa USA postanowiła jednak zainterweniować i umożliwić mu udział już w cyklu 1970-72. Spowodowało to natychmiastowy powrót Fischera z szczerym zamiarem zemsty. Wendetta rozpoczęła się od zwycięstwa 3-1 w mini-meczu z Petrosjanem podczas meczu ZSRR - Reszta Świata rozegranego w Belgradzie w 1970 roku. Wygrał turniej Rovinj - Zagreb wyprzedzając m.in. arcymistrzów Horta, Smyslova i Korcznoja oraz turniej w Buenos Aires, który zwyciężył z wynikiem 15 z 17. Następnym turniejem była Olimpada w Siegen, gdzie przegrał słynna partię ze Spasskim. Tutaj też FIDE podjęło decyzję umożliwiającą Fischerowi udział w walce o mistrzostwo świata w najbliższym cyklu rozgrywek. Pojechał na turniej międzystrefowy do Palma de Mallorca i go wygrał z przewagą 3,5 pkt. nad następnym zawodnikiem.

Palma de Mallorca 11.-12. 1970
1  Fischer R.     18.5 
2  Larsen B.      15
3  Geller E.      15
4  Huebner R.     15
5  Taimanov M.    14
6  Uhlmann W.     14
7  Portisch L.    13.5
8  Smyslov V.     13.5
9  Polugaevsky L. 13
10 Gligoric S.    13

     W ten sposób Fischer awansował do meczów pretendentów, które okazały się najwybitniejszymi osiągnięciami w całej jego karierze. W pierwszym meczu ograł 6-0 Marka Taimanova, potem wygrał 6-0 z Bentem Larsenem i w meczu z Petrosianem prowadził 1-0, co w połączeniu z partiami z turnieju międzystrefowego dało mu 21 zwycięstw pod rząd. Następną partię Petrosian wygrał, lecz po 3 remisach przegrał kolejne 4 i wraz z nimi cały mecz.
     Mecz ze Spasskim, który odbył się w czasie apogeum Zimnej Wojny i zdominował ówczesną prasę, nie tylko szachową. Fischer zaczął stawiać warunki dotyczące miejsca rozegrania meczu i funduszu nagród. W końcu, po wielu perturbacjach, zostało ustalone, że mecz odbędzie sie w Rejkiawiku. W ostatniej chwili został podwyższony fundusz meczu, gdy Fischer ogłosił, że jeśli to żądanie nie zostanie spełnione, to on nie zagra. Londyński finansista, Jim Slatter, dołożył do puli 125000 USD i tym samym ustanowił najwyższą do tej pory sumę w profesjonalnych szachach - 250000 USD. Mimo to Fischer spóźnił się na pierwszą rundę i partia została uznana za przegraną. Potem decyzję cofnięto i partia została rozegrana. W jej trakcie Fischer chwycił nie tego piona, co powinien i partię przegrał. Drugą partię przegrał walkowerem, gdyż stwierdził, iż warunki gry są złe, ponieważ kamery za głośno pracują i widownia jest zbyt blisko. Udało się jednak osiągnąć kompromis i trzecia partia została rozegrana w pokoju do tenisa stołowego, poza główną salą gry. Przegrywając 2-0 w meczu, Fischer zagrał czarnym wariant Benoniego i wygrał w pogromowym stylu. Następnie wygrał pięć partii, przegrywając tylko jedną. Mecz zakończył się wynikiem 12,5:8,5 i tym samym Fischer w wieku 29 lat został jedenastym Mistrzem Świata w szachach.
     Po meczu Fischer obiecywał rozgrywanie meczy o Mistrzostwo świata co roku. Ogłosił też listę warunków, od których uzależnił branie udziału w przyszłych meczach. Jednym z nich była zmiana formuły meczu, który miałby się rozgrywać do 10 zwycięstw.
     W 1975 negocjacje dotyczące meczu z Karpowem nie przyniosły żadnych rezultatów i FIDE doszło do wniosku (jak się okazało słusznego), że Fischer nie zamierza zagrać meczu i przyznała Karpowowi zwycięstwo walkowerem i tym samym tytuł mistrzowski.
     Fischer zniknął, czasami tylko widywano go rozdającego podejrzane ulotki. W 1982 roku opublikował książkę „Byłem torturowany w więzieniu Pasadena” o areszcie z 1981 roku. Poza tym wiódł swoje życie starając nie zwracać na siebie żadnej uwagi.
     W 1992 roku Fischer był praktycznie bez grosza przy duszy i powrócił do szachów. W Jugosławii znalazł się sponsor, który zorganizował na wyspie Św. Stefana i w Belgradzie mecz-rewanż z Borysem Spasskym. Fischer został ostrzeżony faksem przez rząd USA, że nie może wziąć udziału w tym meczu w związku z sankcjami nałożonymi na Jugosławię. Jego odpowiedzią na to było publiczne oplucie tego faksu i rozpoczęcie meczu, który zakończył się jego zwycięstwem (10 wygranych, 5 przegranych, 15 remisów). Choć oczywistym było, że obaj zawodnicy nie prezentują już tego poziomu, co 20 lat wcześniej, niemniej sam mecz był wciąż wielką atrakcją medialną. Ciekawostką w tym meczu było zastosowanie opatentowanego przez Fischera w 1988 roku zegara elektronicznego, dodającego czas po wykonaniu ruchu.
     Przez pewien czas po meczu Fischer pozostał na Węgrzech trenując różnych zawodników, wśród których były dzisiejsze gwiazdy szachów - Judit Polgar i Peter Leko. W roku 1996 w Buenos Aires rozpoczął propagowanie tzw. „szachów Fischera” (ustawienie figur jest losowane przed partią), najwyraźniej przygnieciony ilością nowej teorii, której nie był w stanie śledzić. Potem znowu zniknął na pewien czas do roku 1999, kiedy to zaczął wydzwaniać do różnych stacji radiowych wygłaszając antysemickie i antyamerykańskie postulaty. Wypowiadał się źle również na temat współczesnych szachów. Najbardziej znany stał się jednak jego wywiad udzielony tuż po atakach z 11 wrześnie 2001, w którym zadeklarował swoje poparcie dla terrorystów i bin Ladena.
     W 2003 roku jego paszport został unieważniony, teoretycznie za złamanie sankcji nałożonych na Jugosławię w 1992. Przez to został w 2004 roku aresztowany w Japonii i trzymany w areszcie aż do marca 2005, kiedy to Islandia udzieliła mu azylu. Pojechał tam i żył do swojej śmierci 17 stycznia 2008 roku.

Na podstawie artykułu Marka Crowther’a ze strony www.chesscenter.com/twic, opracowała WGM Jolanta Zawadzka.


Dolnośląski Przegląd Szachowy można nabyć w: biurze DZSzach, Kawiarni Szachowej Paśnik, firmie Probit
Wysyłamy bezpłatnie do GM, WGM, IM, WIM, sędziów międzynarodowych, Mistrzów Polski seniorów po otrzymaniu adresu
Redakcja: Jerzy Kot, Wojciech Zawadzki, Marek Świerczewski, Krzysztof Krupa
Redaktor techniczny: Michał Wojteczek Foto: Krzysztof Mazur, Wojciech Zawadzki
Współpracownicy: Mateusz Bartel, Tomasz Lissowski, Stanisław Zawadzki, Krzysztof Jasik, Roman Skiba
Dolnośląski Związek Szachowy ul. Borowska 1/3 50-529 Wrocław www.dzszach.pl email: dpszach@gmail.com
Strona Przeglądu www.dps.dzszach.pl  administrator strony: IA Rafał Siwik